Αναζητήστε στην Πύλη

Σύνθετη αναζήτηση
 
Αρχική 20 Αυγούστου 2019
Πολιτισμός Ιστορία Οθωμανική Κατάκτηση Λάρισα

Πομπώδης έξοδος του σουλτάνου Μεχμέτ Δ΄ από τη Λάρισα το 1669. Φανταστική απεικόνιση σε χαρακτικό του 17ου αι. (Brown 1686)
(Φωτογραφία: Αρχείο Ν. Παπαθεοδώρου)

Ήχοι - Βίντεο
Δεν υπάρχουν αρχεία ήχου και βίντεο.

Σχετικοί Σύνδεσμοι
Δεν υπάρχουν σχετικοί σύνδεσμοι.

Άλλα Αρχεία
Δεν υπάρχουν αρχεία.
ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ
Προϊστορία
Αρχαϊκή Εποχή - Ρωμαϊκοί Χρόνοι
Βυζαντινή Λάρισα
Οθωμανική Κατάκτηση
Απελευθέρωση - 20ος αιώνας
Προσωπικότητες
ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΕΣ
Λάρισα
Οθωμανική Κατάκτηση: ΥΠΟΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Ολες οι κατηγορίες
Δεν υπάρχουν υποκατηγορίες στη Θεματική Κατηγορία που επιλέξατε.

11/11/2008
Ύστερη Οθωμανική Περίοδος Ι (17ος- 18ος αι.)

Θεόδωρος Παλιούγκας

προεπισκόπηση εκτύπωσης

Στις αρχές του 17ου αι, η Λάρισα ανθεί οικονομικά και εμπορικά. Είναι μεγαλύτερη πληθυσμιακά τόσο σε σχέση με την πόλη των Ιωαννίνων, όσο και των Τρικάλων. Ο Εβλιγιά Τσελεμπή (Evliya Celebi) την κατατάσσει μεταξύ των δέκα κυριότερων πόλεων του ευρωπαϊκού τμήματος της οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Κατά τη διάρκεια του Γ΄ βενετοτουρκικού πολέμου (1645-69), ο σουλτάνος Μεχμέτ Δ΄(1648-87) μεταφέρει την έδρα του στη Λάρισα, για την καλύτερη παρακολούθηση των επιχειρήσεων στην Κρήτη. Η εγκατάστασή του αυτή τρέπει πολλούς χριστιανούς στα ορεινά. Ο ίδιος, κατά την παραμονή του, χτίζει μεγαλοπρεπές ανάκτορο, και πολλοί ξένοι διπλωμάτες εγκαθίστανται στη Λάρισα και στο γειτονικό Τύρναβο. Οι τεράστιες πολεμικές δαπάνες αναγκάζουν τον Μεχμέτ Δ΄ να επιβάλλει βαριά φορολογία, εξαντλώντας οικονομικά τον υπόδουλο πληθυσμό τής ευρύτερης περιοχής τής Λάρισας.

Σε όλα αυτά προστίθενται μεγάλες επιδημίες και φυσικές καταστροφές: το 1667 και 1688 ο πληθυσμός μειώνεται από επιδημίες, και το 1684, μια μεγάλη πλημμύρα του Πηνειού δημιουργεί προβλήματα και δυσχεραίνει τη διαβίωση.

Μετά την ήττα των Τούρκων στο Kahlenberg της Αυστρίας (1683), ιδρύεται ο Ιερός Συνασπισμός του Linz, με πρωτοβουλία της Βενετίας, της Γερμανίας και της Πολωνίας, ενώ ξεσπά νέος βενετοτουρκικός πόλεμος (1684- 99). Οι επιτυχίες- καταλήψεις της συμμαχίας σε Λευκάδα και Πρέβεζα (1684) προκαλούν τον ενθουσιασμό των Ελλήνων, αναζωπυρώνοντας την επιθυμία για οργανωμένες επαναστατικές κινήσεις. Αρματολοί και ανώτεροι κληρικοί, μεταξύ των οποίων και ο μητροπολίτης Λάρισας Μακάριος Α΄ (1680-88), οργανώνουν επανάσταση στη Στερεά Ελλάδα.

Μετά τη συνθήκη του Karlowitz (1699), με την οποία λήγει ουσιαστικά ο νέος βενετοτουρκικός πόλεμος, και, λίγο αργότερα, με τη συνθήκη του Passarowitz (1718), αναπτύσσονται εμπορικές σχέσεις μεταξύ της Αυστρίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Αρχίζει έτσι ένας έντονος εμπορικός ανταγωνισμός μεταξύ των κυριότερων ευρωπαϊκών κρατών που ενδιαφέρονταν για τις αγορές της Ανατολής.

Η γεωγραφική θέση της Λάρισας ευνόησε ιδιαίτερα την οικονομική της ανάπτυξη, αν και στο σύνολό της θα μπορούσε να χαρακτηριστεί αργή, σε σύγκριση με αυτή άλλων αστικών κέντρων, όπως της Θεσσαλονίκης, των Ιωαννίνων, της Μοσχόπολης και της Κοζάνης. Η συσσώρευση πάντως πλούτου είχε ως συνέπεια το σχηματισμό μιας μικρής «αστικής» τάξης , τα μέλη της οποίας ήταν κυρίως Έλληνες και Εβραίοι. Η εμπορική κίνηση προκαλεί, επίσης, το ενδιαφέρον ξένων περιηγητών, όπως του Paul Lucas, απεσταλμένου του βασιλιά Λουδοβίκου XIV (1638- 1715) για τη συγκέντρωση αρχαιοτήτων και καλλιτεχνικών θησαυρών, ο οποίος αναφέρει ότι στην πόλη διεξαγόταν ζωηρό εμπόριο δερμάτων. Όταν ο Lucas ξαναπερνά από τη Λάρισα το 1714, διαπιστώνει μεγάλη ανάπτυξη της υφαντουργίας.

Το 1715, οι Τούρκοι αποφασισμένοι να ανταποδώσουν το πλήγμα που υπέστησαν κατά τον τελευταίο βενετοτουρκικό πόλεμο, ανακαταλαμβάνουν την Πελοπόννησο. Από φόβο για πιθανά σκληρά μέτρα αντιποίνων από την οθωμανική εξουσία, μεγάλες ομάδες χριστιανών στον ελλαδικό χώρο εξισλαμίζονται. Μεταξύ των πόλεων στις οποίες παρατηρήθηκε το φαινόμενο αυτό φαίνεται πως ήταν και η Λάρισα, όπου αργότερα, στα 1777, οι φανατικοί μουσουλμάνοι της πόλης αναφέρονταν ως απόγονοι ελλήνων εξωμοτών.

Φυσικές καταστροφές συμβαίνουν και κατά το πρώτο μισό του 18ου αι.: στα 1719, το μεγάλο «θανατικό» αποδεκάτισε τον πληθυσμό, ενώ το 1729, μεγάλη πλημμύρα προκάλεσε τεράστιες καταστροφές σε αρκετά χωριά της θεσσαλικής πεδιάδας, ενώ στη Λάρισα, κατακλύσθηκαν από τα νερά του Πηνειού οι συνοικίες Πέρα, Ταμπάκικα και Αρναούτ.

Οι πολεμικές επιχειρήσεις των Ρώσων στην περιοχή της Κριμαίας και του Αζόφ (1735-39), και των Αυστριακών στην περιοχή του Βελιγραδίου (1737-39), προκάλεσαν αναστάτωση στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, εγκαινιάζοντας μια περίοδο μεγάλης αναρχίας στη Θεσσαλία. Σε αυτή τη χρονική περίοδο έχουμε την αρχή της λεγόμενης «αρβανιτοκρατίας», με τις καταστροφικές επιθέσεις ελλήνων και τουρκαλβανών κλεφταρματολών, όσο και την τρομοκρατία των γενίτσαρων (yeniҫeri) σε βάρος του πληθυσμού των πόλεων. Τα ταξίδια στη Θεσσαλία γίνονται ιδιαίτερα επικίνδυνα κατά την περίοδο αυτή, κάτι που επιβεβαιώνει ο άγγλος περιηγητής Richard Pococke.

Μετά την έκρηξη του Α΄ ρωσοτουρκικού πολέμου, για τον εκφοβισμό των χριστιανών της Λάρισας, οι Τούρκοι πυρπολούν και κατεδαφίζουν το μητροπολιτικό ναό του Αγ. Αχιλλίου, στις 12 Ιουνίου το 1769. Η ανοικοδόμησή του απαγορεύτηκε, ενώ ο μητροπολίτης Μελέτιος Δ΄ (1769-91) εκδιώχτηκε και κατέφυγε στο γειτονικό Τύρναβο. Τη φυγή του ακολούθησαν αρκετοί κάτοικοι της πόλης. Κατά τη διάρκεια του πολέμου αυτού εκδηλώθηκε στον ελλαδικό χώρο επαναστατικό κίνημα, γνωστό ως Ορλωφικά (1770), το οποίο απέτυχε. Στη Λάρισα, η οποία από το 1770 είχε αναγνωριστεί ως πρωτεύουσα της Θεσσαλίας, η τάξη διασαλεύεται και ακολουθούν αρκετές βιαιότητες σε βάρος του πληθυσμού.

Αν και από το 1774, με τη συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή, η νικήτρια Ρωσία ανέλαβε το ρόλο του προστάτη των χριστιανών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, στη Λάρισα, στις 4 Ιουνίου 1779, ο Καπουδάν Χασάν Πασάν έφτασε με έξι χιλιάδες στρατιώτες, έχοντας ως στόχο να επιβάλλει την τάξη σε ομάδες αλβανών ατάκτων. Ο Καπουδάν επωφελείται όμως της γενικότερης σύγχυσης, προχωρώντας σε διώξεις χριστιανών της πόλης.

Από το 1783, με την εμπορική συνθήκη της Κωνσταντινούπολης, στα μεγάλα κέντρα της Θεσσαλίας αναπτύσσονται ευνοϊκοί όροι για τη διεύρυνση του εμπορίου. Ιδιαίτερα το εμπόριο του βαμβακιού και των βαμμένων νημάτων έδωσε μεγάλη ώθηση στην οικονομική ανάπτυξη ορισμένων χωριών και κωμοπόλεων της ευρύτερης περιοχής τής Λάρισας (Τσαριτσάνη, Αμπελάκια, Ραψάνη, Φάρσαλα, Αγιά, Τύρναβος κ.ά.). Ακόμη, στην ίδια τη Λάρισα, ο γάλλος πρόξενος στη Θεσσαλονίκης Felix Beaujour (1797), αναφέρει ότι λειτουργούσαν εργαστήρια βαφής βαμβακερών ειδών.
Στα 1794, ανοικοδομείται -πυρπολημένος και κατεδαφισμένος κατά το 1769- ναός του Αγ. Αχιλλίου. Η πολυπόθητη άδεια δόθηκε ύστερα από μακροχρόνιους αγώνες των χριστιανών, έναντι γενναίων οικονομικών ανταλλαγμάτων.

Κατά την περίοδο αυτή παρατηρείται έντονη πνευματική άνθηση, με τον Κωνσταντίνο Κούμα, γύρω στα 1798, να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε αυτή, διδάσκοντας ελληνικά και μαθηματικά στο Ελληνικό Σχολείο που είχε ιδρύσει ο μητροπολίτης Διονύσιος κοντά στο ναό του Αγ. Αχιλλίου.