Αναζητήστε στην Πύλη

Σύνθετη αναζήτηση
 
Αρχική 26 Ιουνίου 2019
Πολιτισμός Ιστορία Οθωμανική Κατάκτηση Λάρισα

Το βορειοδυτικό τμήμα της Λάρισας στην περιοχή της γέφυρας του Πηνειού. Άποψη από τα βόρεια. Στα αριστερά υψώνεται το τζαμί του Hasan Bey, και, στην άκρη αριστερά, ο μιναρές του τζαμιού Kirklar. Στα δεξιά διακρίνεται ο Mevlevihane με το μιναρέ του τζαμιού του, ενώ στο βάθος, και στη μέση περίπου της εικόνας ξεχωρίζει ο μιναρές του τζαμιού Aksaray ή Τουτκί Γιαρίμ. Χαρακτικό των αρχών του 19ου αι. (Wordsworth 1839)
(Φωτογραφία: Αρχείο Ν. Παπαθεοδώρου)
Εορτασμός των Θεοφανείων στη Λάρισα λίγο πριν την απελευθέρωση. Επάνω στη γέφυρα στέκονται όρθιοι οι τέσσερις βρακοφόροι κολυμβητές, ενώ στα δεξιά τους υψώνονται κάποια εκκλησιαστικά λάβαρα.
(Φωτογραφία: Αρχείο Β. Τσολάκη)
Εορτασμός των Θεοφανείων στη Λάρισα λίγο πριν την απελευθέρωση. Διακρίνονται η αριστερή όχθη του Πηνειού και ένα τμήμα της συνοικίας Πέρα.
(Φωτογραφία: Αρχείο Β. Τσολάκη)

Ήχοι - Βίντεο
Δεν υπάρχουν αρχεία ήχου και βίντεο.

Σχετικοί Σύνδεσμοι
Δεν υπάρχουν σχετικοί σύνδεσμοι.

Άλλα Αρχεία
Δεν υπάρχουν αρχεία.
ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ
Προϊστορία
Αρχαϊκή Εποχή - Ρωμαϊκοί Χρόνοι
Βυζαντινή Λάρισα
Οθωμανική Κατάκτηση
Απελευθέρωση - 20ος αιώνας
Προσωπικότητες
ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΕΣ
Λάρισα
Οθωμανική Κατάκτηση: ΥΠΟΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Ολες οι κατηγορίες
Δεν υπάρχουν υποκατηγορίες στη Θεματική Κατηγορία που επιλέξατε.

11/11/2008
Ύστερη Οθωμανική Περίοδος ΙΙ (1800 - 1881)

Θεόδωρος Παλιούγκας

προεπισκόπηση εκτύπωσης

Στις αρχές του 19ου αι., η Λάρισα είναι η πιο οθωμανική πόλη στα νότια της Θεσσαλονίκης. Η παρακμή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που συνεχιζόταν, επιταχύνθηκε κατά την περίοδο αυτή με την πολιτική αναταραχή που προκάλεσε η επέκταση της γεωγραφικής δικαιοδοσίας τής εξουσίας ορισμένων μπέηδων. Ένας από αυτούς, ο Αλή Πασάς των Ιωαννίνων, απόκτησε τον έλεγχο μεγάλου μέρους της Θεσσαλίας, μετατρέποντας πολλά ελεύθερα χωριά σε ιδιοκτησίες του (1786 κ.εξ.).

Οι επεκτατικές βλέψεις του Αλή βύθισαν τη Θεσσαλία και, ειδικότερα, την πόλη της Λάρισας, σε μακρά περίοδο αναρχίας και ανασφάλειας.

Κάτω από τις συνεχείς πιέσεις του Αλή και των τοπικών μπέηδων η οικονομία αρχίζει να φθίνει. Το 1811 περνά από τη Λάρισα ο βαλής της Πελοποννήσου, Βελή Πασάς, ο γιος του Αλή, επικεφαλής ενός εκστρατευτικού σώματος με προορισμό τις παραδουνάβιες ηγεμονίες. Επιστρέφοντας ο Βελής από αυτή του την εκστρατεία εναντίον της Ρωσίας, και ενώ βρισκόταν στη Λάρισα, στο δρόμο για την Τριπολιτσά, ο σουλτάνος Μαχμούτ Β΄(1808-1839) του αναθέτει τη διοίκηση της Θεσσαλίας (1812). Μαζί του εγκαθίσταται στη Λάρισα και ο γνωστός δημοτικιστής ιατροφιλόσοφος Ιωάννης Βηλαράς, ο οποίος είχε προσληφθεί στην υγειονομική υπηρεσία του Βελή. Η παρουσία τού Βηλαρά στη Λάρισα (1812- 15) είχε μεγάλη απήχηση στην ομάδα των διανοουμένων αστών της πόλης.

Ως διοικητής της Θεσσαλίας, ο Βελή Πασάς αναφέρεται ότι απάλλαξε τη Λάρισα από τις πιέσεις και τις αρπαγές των γενιτσάρων. Η διοίκησή του, όμως, ήταν εξίσου αρπακτική με αυτή του πατέρα του Αλή- ο οποίος, άλλωστε, παρέμενε ο ουσιαστικός κυρίαρχος.

Το δυσβάστακτο του νέου γαιοκτητικού καθεστώτος των τσιφλικιών, η ληστεία, οι επιδρομές, οι φυσικές καταστροφές, οι εκάστοτε δυσμενείς κλιματολογικές συνθήκες και οι μακροχρόνιοι, όσο και καταστρεπτικοί πόλεμοι, προκάλεσαν κατά την περίοδο αυτή τη μείωση του αστικού και, κυρίως, του αγροτικού μουσουλμανικού πληθυσμού. Πολλά μουσουλμανικά χωριά εξαφανίσθηκαν και μόνο τα ερείπια των τζαμιών και των νεκροταφείων τους έδειχναν, σε ορισμένες περιπτώσεις, την παλιά τους θέση. Συνέπεια της μείωσης του μουσουλμανικού πληθυσμού στη Λάρισα ήταν να περιοριστεί η παλιά οθωμανική συνήθεια του διαχωρισμού των θρησκευτικών κοινοτήτων σε ξεχωριστές συνοικίες, καθώς, στις παλιές μουσουλμανικές συνοικίες- όπου ο πληθυσμός είχε μειωθεί- εγκαθίστανται τώρα, νέοι χριστιανικοί πληθυσμοί από ορεινές κυρίως περιοχές.

Κάτω από την πιεστική διαγωγή τού Βελή, οι μουσουλμάνοι της Λάρισας στέλνοντας αντιπροσωπεία στην Κωνσταντινούπολη, καταφέρνουν να απομακρύνουν το Βελή από τη θέση του, και πετυχαίνουν το διορισμό τού Σουλεϊμάν Πασά και, αργότερα, του Μαχμούτ Πασά- Δράμαλη, με τον οποίο σχετίστηκε ο μητροπολίτης Λάρισας Πολύκαρπος ο Δαρδαίος.

Η έκρηξη της μεγάλης επανάστασης (1821- 1829)- την οποίαν ευνόησε ως ένα βαθμό ο αγώνας τού Αλή για την ανεξαρτητοποίησή του από την Πύλη- μετατρέπει τη Λάρισα και την περιοχή της σε βασικό στρατιωτικό και ανεφοδιαστικό κέντρο των τουρκικών δυνάμεων. Το γεγονός αυτό εξηγεί τη μη συμμετοχή των Λαρισαίων στην εξέγερση, αλλά και τη φυγή αρκετών στη νότια Ελλάδα, για την κατάταξή τους στον επαναστατικό στρατό.

Η δημιουργία τού ανεξάρτητου ελληνικού κράτους (1830) και η πίεση των ευρωπαϊκών δυνάμεων ανάγκασαν την Πύλη να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις, το 1839 με το Χάτι Σερίφ του Γκιουλχανέ, και μετά τη λήξη του Κριμαϊκού πολέμου (1853-1856), με το Χάτι Χουμαγιούν, με το οποίο το οθωμανικό κράτος αναλάμβανε την υποχρέωση της ίσης μεταχείρισης μουσουλμάνων και μη, σε ζητήματα απονομής δικαιοσύνης, φορολογίας, κατάληψης δημοσίων θέσεων, εισόδου στο στρατό και φοίτησης σε ανώτερα ιδρύματα.

Στα πλαίσια φιλελευθεροποίησης της οθωμανικής εξουσίας κατά τα μέσα του 19ου αι., επιτράπηκε στους υπόδουλους χριστιανούς να κτίσουν σχολεία και να ανακαινίσουν τους παλαιούς ναούς ή να κτίσουν καινούριους, κάτι που έως τότε συναντούσε μεγάλα εμπόδια και αντίσταση από τους Τούρκους. Έτσι, και στη Λάρισα, από το 1852 κ.εξ., στη θέση των παλαιών παρεκκλησίων- τα οποία υπήρχαν ήδη από το 1826- άρχισαν να κτίζονται ομώνυμοι μεγαλοπρεπείς ναοί στον αρχιτεκτονικό τύπο της μεγάλης τρίκλιτης βασιλικής, αντανακλώντας με τον τρόπο αυτό τις δημογραφικές αλλαγές και τις ευρύτερες τώρα οικονομικές δυνατότητες της χριστιανικής κοινότητας της πόλης. Τις δημογραφικές αλλαγές και, ιδιαίτερα, την αύξηση του χριστιανικού πληθυσμού επακολούθησε αξιοσημείωτη εμποροβιοτεχνική ανάπτυξη, τόσο στη Λάρισα όσο και σε άλλα θεσσαλικά αστικά κέντρα.

Στα 1861, ο προοδευτικός βαλής της Λάρισας, Χουσνή Πασάς (Hüsni Pasa), συγκάλεσε στην αυλή του Διοικητηρίου της πόλης συνέλευση γεωργών, στην οποία ανήγγειλε την κατάργηση της δουλοπαροικίας (που τυπικά είχε ήδη εξαγγελθεί με το Χάτι Σερίφ του 1839), σύμφωνα με διάταγμα του σουλτάνου Αβδούλ Αζίζ (1861-76).

Η έκρηξη του ρωσοτουρκικού πολέμου του 1877 ήταν η αφορμή για να επαναληφθούν οι πιέσεις σε βάρος των χριστιανών, καθώς η Πύλη υποπτευόταν την εξέγερση των Θεσσαλών με την υποκίνηση της ελεύθερης Ελλάδας. Η επανάσταση- που φοβόταν η Πύλη- ξέσπασε τελικά τον Ιανουάριο του 1878. Η συγκεκριμένη επαναστατική κίνηση όμως απέτυχε και κάτω από την πίεση της κατάστασης που δημιουργήθηκε στη Βαλκανική με τη συνθήκη του Αγ. Στεφάνου (19 Φεβρουαρίου 1878), συγκλήθηκε το Συνέδριο του Βερολίνου (1-13 Ιουνίου 1878), στο οποίο οι Μεγάλες Δυνάμεις αποδέχτηκαν την προσάρτηση της Θεσσαλίας στην Ελλάδα, εξαιρώντας την επαρχία της Ελασσόνας (ΙΓ΄ Πρωτόκολλο), ενώ προσέφεραν και τη μεσολάβηση τους για τη διευκόλυνση των ελληνοτουρκικών συνομιλιών.

Οι ελληνοτουρκικές συνομιλίες κατέληξαν σε δυο συμβάσεις (12 Μαΐου και 20 Ιουνίου 1881), με τις οποίες καθορίστηκαν τα νέα σύνορα των δύο κρατών. Βάσει αυτών, στις 32 Αυγούστου 1881, ο ελληνικός στρατός- με επικεφαλής τον υποστράτηγο Σκαρλάτο Σούτσο και τον Αρχηγό του Γενικού Επιτελείου, ταγματάρχη ήδη του πυροβολικού, Κων. Ισχομάχο- απελευθέρωσε τη Λάρισα μέσα σε γενικό παραλήρημα χαράς των κατοίκων της. Η Λάρισα ανέπνεε πλέον τον αέρα της ελευθερίας, μέσα στα όρια του ανεξάρτητου νεοελληνικού κράτους.